Farmako­kinetyka – najważ­niejsze pojęcia

Farmakokinetyka to matematyczny opis losów leku w organizmie.
opisrównania i powiązane parametry
zmiany stężenia leku w czasieFarmakokinetyka liniowa – zmiany stężenia leku w danym procesie mają charakter liniowy. Okres półtrwania, wartość klirensu i objętość dystrybucji są niezależne od podanej dawki leku.

Farmakokinetyka nieliniowa (zależna od  dawki) – niewielka zmiana dawki leku może powodować trudne do przewidzenia zmiany stężenia leku we krwi, a w rezultacie zmianę jego działania. Często prowadzi to do wystąpienia działań niepożądanych lub zatruć lekiem.
Liniowy charakter zmian stężenia leku w czasie opisuje równanie:
dC/dT = K x C 
Gdy szybkość danego procesu zmienia się nieliniowo wraz ze zmianą stężenia:

dC/dt=Vmax C/(Km+C)

C- aktualna wartość stężenia w czasie t;
K – stała szybkość danego procesu;
Km – stała Michaelisa-Menten;
Vmax – maksymalna szybkość reakcji.
biodostępnośćSzybkość, z jaką lek został uwolniony z postaci farmaceutycznej, wchłonięty i ostatecznie może osiągnąć miejsce działania. Charakteryzuje proces wchłaniania.Przyjmuje się, że biodostępność dla leków podanych dożylnie wynosi 100%

W przypadku innych dróg podania biodostępność wyraża się jako stosunek stężeń leku we krwi po podaniu dożylnym (i.v.) i pozanaczyniowym (x):

F=Civ/Cx
okres półtrwaniaCzas po którym stężenie leku maleje o połowę. T1/2  jest wielkością charakterystyczną dla danego leku.
Na zmiany długości T1/2 mają wpływ:
· właściwości osobnicze (wiek, płeć),
· czynniki genetyczne,
· choroby nerek i wątroby,
· stosowanie równocześnie innych leków.
O wartości T1/2 decyduje proces dystrybucji leku w organizmie i jego eliminacja:

T(1/2)=0,693Vd/C

Stała szybkość eliminacji (Kel) jest wielkością charakteryzującą spadek stężenia leku we krwi w jednostce czasu. Określa szybkość eliminacji leku z organizmu. Jest to wartość stała dla danego związku i niezależna od dawki.

Kel=0,693/T(1/2)
pozorna objętość dystrybucjiIlościowa ocena tkankowego rozmieszczenia leku. Wyrażana jako stosunek całkowitej ilość leku (D) w organizmie do stężenia leku w osoczu (C):
Vd=D/C
Wysoka wartość Vd wskazuje na dużą lipofilność leku lub wiele receptorów dla danego leku.
ogólny klirens lekuObjętość krwi lub osocza, oczyszczana całkowicie z leku w jednostce czasu.Powiązanie z objętością dystrybucji i okresem półtrwania leku przedstawia zależność:
CL=0,693 V(d )/T(1/2)
pole powierzchni pod krzywą (AUC)Określa całkowitą ilość leku wchłoniętego do organizmu. Pozwala określić dostępność biologiczną leku.Przy założeniu, że podane dawki dożylnie (i.v.) i pozanaczyniowo (x) są takie same, absolutna dostępność biologiczna wynosi:

F=〖AUCx/〖AUCiv ×100%
stężenie w stanie stacjonarnymStężenie leku we krwi rośnie ekspotencjalnie aż do ustalania się stanu równowagi (stężenia w stanie stacjonarnym), w którym ilość leku eliminowana i wchłaniana w jednostce czasu stają się równe:  

Css=D/τ CL

Css–średnia ilość leku
D  – całkowita ilość leku
τ – odstęp pomiędzy kolejnymi podaniami leku
CL – klirens
Szybkość osiągniecia stanu stacjonarnego uzależniona jest od szybkości eliminacji leku.  
Średnia ilość leku (Css) w ustroju w stanie równowagi zależy od dawki (D), odstępów czasowych (τ) pomiędzy podaniami i T1/2.  
Jeżeli lek podawany jest w odstępach czasu: τ = T1/2, to:
Css=1,5D

τ = T1/2, to:
Css=1,5D/2
kompartmentZespół tkanek lub narządów, w którym lek zachowuje się  w sposób homogenny pod względem kinetycznym (w każdym punkcie stężenie leku jest takie samo).Przyjmuje się, że organizm składa się z dwóch kompartmentów:
· centralnego (krew i bogato ukrwione narządy),
· obwodowego (pozostałe narządy).
model jednokompartmentowyZałożenia:
· równomierna dystrybucja leku
· dystrybucja zachodzi szybciej niż wchłanianie i eliminacja
 
model dwukompartmentowyStosowany do leków, które są podawane pozanaczyniowo. Najpierw następuje wchłonięcie leku z miejsca podania do krwi, czyli kompartmentu centralnego, skąd następnie przenika do kompartmentu obwodowego.
model wielokompartmentowyUżywany w odniesieniu do leków magazynowanych w organizmie, o nasilonych procesach eliminacji (metabolizmu lub wydalania). 
Parametry i modele farmakokinetyczne

Piśmiennictwo:
  1. Bujak-Gliżycka, B., Gębska A., Jakubowski, A., Jawień, J., Korbut, R., Lorkowski, B., Marcinkiewicz, E., Olszanecki, R, Wołkow, P., Woroń, J. (2009). Farmakologia po prostu. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Data ostatniej aktualizacji: 6 miesięcy temu
Opracowanie: Dorota Szmit, dr n. farm. Karolina Matyjaszczyk-Gwarda
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Zaloguj się

Nie masz konta? Wykup dostęp

Zgłoś problem/uwagę/błąd

Wypowiedz się na temat wpisu "Farmako­kinetyka – najważ­niejsze pojęcia"

Tylko zalogowani użytkownicy mogą zgłaszać uwagi.